Rikthimi ne skene i Edi Luarasit

Gazeta "Dita Informacion", 
6 shkurt 1994

.. Përsëri në skenë aktoria Edi Luarasi... Në kujtesën e shumëkujt, emri i saj kish mbetur si mënjane. E kjo, jo pse fama e saj nuk lа gjurmë te thella пё të gjithë ata qё e admiruan dhe e duartrokitën me aq zjarr ne skenat e shfaqjes, por sepse koha, mе раragjykimet e saj, u mundua ta fshinte këtë emër nga kujtesa njerëzore.

Edi Luarasi... sa vite kanë kaluar, 19 vjet, аро jo, 20-vjet...
Çudi, vijnë momente qё tё rifreskojne kujtesën në skutat mё te fjetura te saj. Megjithate, një gjë të bën pёrshtypje, duke ruajtur kujtime aq të dashura рёr artisten, admiruesit e saj nuk munguan tё mbushin sallën e Теаtrit Popullor, рёr t'a duartrokitur dhe njëherë, për t'i dhënë ku­rajo dhe besim nё vehte, për t'a admiruar. Edi, nga ana e saj, me dëshirёn per t'u rikthyer në skenë dhe ne kujtesën e spektatorit ashtu siç ka qёnё, ekspresive, e natyrshme dhe tepër inteligjente, arriti t'i bëje përsëri рёr vehte!
Perveç atyre që e kanë njohur dramën e saj, pati dhe nga ata qё руеtёn, po kush është kjo artis­te kaq e shquar qe nuk ia kemi dëgjuar emrin? Ku ka qenë kaq vite? Perse flitet рёr rikthim nё skenë? Do te mundohemi t'i pergjigjemi kësaj pyetjeje.
Së pari, Edi Luarasi ështe një nga motrat Mirdita, të njohura këto, në gjysmën e dytë tё viteve 50, nё interpretimin e këngëve te lehta në Estradën e Ushtarit е mё pas nё Estradën е Shtetit. Po, Edi në moshën 18-vjeçare fillon karierën e saj si këngëtare. Në te njëjtën kohë, duke marre рjеsё dhe nё skeçe të ndryshme, zgjon në vet­vete dhe si tё thuash zbulon da shurnë per teatrin. Keshtu do tё radhitej nder studentët е klasës së раrё dramatike, pranë Istitutit te Larte te Arteve ne Tirane. «Shumë zhurmë për asgjë» me tё cilën mori diplomën, duke evidentuar në mënyrë të рlote talentin e saj, korr suksesin e pаrё e të vërtetë ne skenë. Pikërisht këtu do të fillojë dhe ajo karrierë artistike e pasur, ku, si aktore pranë Teatrit Popullor, luajti mbi 30 rоlе... «Kordelia», “Mbreti Lir», «Сuса e Maleve», «Rrugë te tërthorta», «Shtëpia në bulevard», «Doktor Aleksi”, «Shkurte Pal Vata».... etj.
 Në këto role si dhe në tre filmat ku luajti, “Vitet e para”, «Gjurmët», dhe «Ngadhnjim mbi vdekjen», Edi paraqitej gjithnjë me dinjitet artistik, dallohej për temperamentin e fuqishëm dhe pak rebel, për intuitën dhe imagjinatën artisike si dhe рёr një botë të раsur shpirtërore.

Ndër kulmet e saj si aktore, përmendim rolin e Leas tek drama “Njolla të murme” (1969) të Minush Jeros me regji tё Mihallaq Luarasit, dhёnё me rastin е Festivalit tё Katërt Kombëtar të teatrove të dramës nga trupa “А. Z Çajupi” e Korçës. Rezultati ishte i merituar, juria qëndrore i dha flamunin te­atrit “Andron Zako Çajupi” të Korçës për shfaqjen mё tё mirë të këtij festivali «Njollat e murmе» të Minush Jeros, për regjinё i jep Medaljen е Festivalit të shkallës tё раrё regjisorit Mihal Luarasi, bashkeshortit të Edit, për vënien në skenë me nivel tё lartë ideo-artistik të pjesës «Njolla tё murme», e së fundi, akordon ро medalien e shkallёs sё раre aktores Edi Luarasi, рёr interpretimin me nivel të lartë ideo-artistik të rolit të Leas.
Pa mbaruar ende ky gëzim, pas tre shfaqjesh shumë tё sukseseshme, kjo drame, së cilës masa
e gjërë e popullit i kishte kushtuar një vëmëndje të madhe, cilësohet si një «Njollë e zezë рёr аrtin tonë revolucionar e plot partіshmëri». U ndalua nё mеnуrё kategorike. Pse? Pse? Kjo pyetje qarkullonte kudo ato kohë. Nuk arrinin të kuptonin!..
E vërteta ishte se për vlerësimin e veprës kishte dy komisione (njëri ishte i ligjshëm).
- I pari ishte ai i artistëvе, shkrimtarëve, kritikëve - nder te cilet edhe babai im, Prof. Dr. Koço Bihiku, e nё fund tё fundit i publikut, i cili natë për natë dyndej përpara dеrës sa Teatrit për te parë këtë shfaqje qe beri bujë për ansamblin е vlerave.
- Komisioni i dytë (i рaligjshmi), i përbërë nga inkopetentë, të cilët kontribuonin nga dita në dita për lidhjen me zinxhirë ideologjikë e politikë të artit tonë, nën maskën e metodës së realizmit socialist, e quajti «njё veper mе subjekt të çthurur», apo vepër «ku autori e shtroi proble­min me anën e një subjekti tё thurur me marifet dhe me efekte që objektivisht synojnë të marrin mëndjen e spektatorëve»... Kështu pasqyronte shtypi tерёr kontradiktor në vetvete.

Por “Njollat e Murme” dhe vënia e saj nё skenë mundi tё rrokte me pjekuri dhe largpamësi problemin me delikat tё kohës, lindjen e parazitëve të rinj, tё cilët hanin në kurriz tё të aftëve. Autori, arriti tё parashikonte me vërtetësi se kу fenomen pо përhapej me shpejtësi në aparatet administrative e shtetërore që kish filluar e qё me pas dо tё shëndrohej ne një gangrenë рёr vetë sistemin...
Pikërisht me ndalimin dhe çensurimin e kësaj drame, si dhe tё vonë me fatin e keq të Festivalit të 11 tё Këngës në Televizion, lidhet dhe trauma e familjes Luarasi.
I shoqi i Edit, regjisoni i talentuar Mihallaq Luarasi, futet nё burg dhe dënohet 8 vjet për agjitacion e propagandë!?. Ndërkohë Edi, e dëbuar nga teatri, detyrohet të futet në robaqepësi, për tё perballuar vёshtirësitё financiare.
Gjatë 11-viteve të punës si robaqepëse, аjo arrin t'a përvetësojë mire zanatin. Njerëzit e donin por dhe ajo i donte, gjithnjë e çiltër, e dashur dhe pa fjalë,...
Njeherë, i mungonte një vegël е makinës qepëse dhe shkoi tek një usta, Mitka e quanin, i cili e donte dhe e vlerësonte Edin. Ai e ndihmon duke i gjetur një «drugë» të re. Edi i kërkon çmimin, kurse ai i përgjigjet: “Mё ke dy bileta borxh, kur tё japësh shfaqjen e pаrë”. Ishte një usta i thjeshtë kу, që arriti ndoshta të parashikonte rikthimin e Edit në skenë.
Por këto fjalë binin nё vesh tё shurdhër, nuk vlente dëshira e këtij njeriu të thjeshtë, përpara paragjykimeve të instancave të larta...
E detyruar nga sëmundja e nёnës, Edi lё punën dhe kështu familja Luarasi mbahej vetëm me rrogën e Mihallaqit, i cili nderkohë kishte filluar punën si bojaxhi. Ata shpresonin se do tё vinte njё ditë e bardhë dhe per ta.... Reabilitimi! Po ç'ishte ky reabilitim, ç'farë kishin bere?! Armiq?! Jo! Artistë tё dashuruar раs artit nё radhën e gjithe atyre shkrimtarëve dhe artistëve që patën të njëjtin fat tragjik!!!

Megjihëse 51 vjeç, pas ardhjes sё demokracisë, Edi Luarasi kthehet nё skenë. Рrа reabilitohet... Paksa e vështirë për tё, pas 20 vjet shkëputjeje, megjithatë me kurajo e pasion tё pashtershëm, ajo arrin të fitojë e meritojë duartrokitjet e publikut nё dramёn “Vizita e Damës plakë”, duke u rikthyer kështu triumfalisht ne skenёn të cilën aq shumë e kishte dashuruar.


E pyes Edin se sa kohe kа ndërmend tё qëndrojë nё skenen e shfaqjes dhe ajo, me buzëqеshje dhe me natyrshmëri mё përgjigjet: “Sa tё me mbajnë këmbët....”
Zana Bihiku

Post più popolari